نوشته شده در تاریخ 96/2/26

((توضیح نویسنده: در سال 94 و قبل از برگزاری انتخابات مجلس دهم تلاش کردم تا دولت روحانی آمارهای انتخاباتی را به تفکیک شعب منتشر نماید ولی به نتیجه نرسیدم. البته الزام قانونی هم وجود ندارند اما با انجام اینکار مردم به راحتی می‌توانند در مورد صحت آمارها به اطمینان برسند. به دولت روحانی اعتماد داشتم و تلاشم برای آن بود که دولت‌های بعدی ملزم به انجام آن گردند. امید است دولت روحانی در انتخابات اردیبهشت96، آمارها را به تفکیک شعب اخذ رای اعلام نماید. زیرا دو قطب انتخاباتی موجود، نسبت به یکدیگر بی‌اعتمادند و امکان بروز بحران وجود دارد. با انتشار "آمارهای انتخابات به تفکیک شعب اخذ رای"، بدنه جامعه نسبت به نتایج انتخابات به اطمینان رسیده و یک مقاومت اجتماعی در مقابل بحران آفرینی‌های احتمالی شگل می‌گیرد. سابق بر این و پس از انتخابات مجلس نهم در سال90، آمارهای انتخاباتی به تفکیک شعب اخذ رای اعلام شد. آن اقدام بقدر ارزشمند بود که فصل دوم کتاب "رفتار انتخاباتی مردم ایران" را به تجزیه و تحلیل آن انتخابات اختصاص دادم. این کتاب در اسفند95 توسط شرکت سهامی انتشار به چاپ رسید.))

 

انتخابات جاری به نحوی غیر منتظره به سمت اقبال عمومی حرکت می‌کند. البته هنوز اقشار وسیعی تمایل به مشارکت نشان نداده اند ولی سمت و سوی حرکت، نشان از مشارکت بالا در این انتخابات دارد. از طرف دیگر شاهد اوج‌گیری یک دو قطبی در میان شرکت کنندگان در انتخابات هستیم.

برای این شور و شوق، چه آینده ای تصور می‌شود؟ وضعیت جامعه نشان می دهد که با دو جمعیتِ تقریباً مساوی که آرزوهای متفاوت دارند روبرو هستیم و ظاهراً به سوی یک جامعه دوقطبی در حال حرکت هستیم. در چنین  وضعیتی مهم نیست که چه کسی پیروز انتخابات است، مهم آن است که رئیس جمهور آتی با قریب به نیمی از جمعیت کشور مواجه است که با بی‌اعتمادی به او و کارهای او نگاه می کنند.

حرکت در چنین جامعه ای بسیار حساس و نیازمند دقت نظر است. این دو قطبی در شهرهای بزرگ به یک صورت جلوه می‌کند و در شهرهای کوچکتر یا روستاها به شکل حساس‌تری خود را نشان می دهد. در فردای انتخاباتِ96، جامعه نیازمند آرامش و اعتماد عمومی است.

 

اعتماد به آمارهای اعلام شده

در اولین قدم جامعه نیاز دارد که به آمارهای انتخاباتی اعلام شده اعتماد کند. مهم آن است که جریان‌های مختلف اجتماعی بپذیرند که هر آنچه اعلام شده صحیح است. مهم آن است که هر جریانی به موفقیت رسید و رئیس جمهور مطلوب‌اش انتخاب شد، بتواند به آمارهای اعلام شده اعتماد کرده و وزن واقعی خود را در آمارهای اعلام شده ببیند. لازم است جریان پیروز، بر اساس شایعات و تحلیل‌های بی‌مبنا، خود را قوی‌تر نداند و دچار خود بزرگ بینی نشود. همچنین مهم است که جریان پیروز، رقیب را حقیر نپندارد. بسیار اهمیت دارد که جریان شکست خورده نیز بتواند به آمارهای اعلام شده اعتماد کرده و ضمن اطلاع از محدودۀ قدرت و بنیۀ اجتماعی خود، به واقعیت و میزان قدرت و وسعت رقیب وقوف داشته باشد.

 

انتشار ریز آمارهای انتخاباتی، رمز اعتماد عمومی

لازم است در این انتخابات نیز آمارهای انتخاباتی مشابه با سال90 به تفکیک شعب اخذ رای منتشر شود. آن زمان انتخابات از طرف منتقدان تحریم شده بود و آقای خاتمی نیز به دلیل شرکت در رای‌گیری به شدت مورد انتقاد قرار گرفت. اما بخش اصلی آمارهای انتخابات که به شکل ریز و به تفکیک شعب منتشر شد مورد قبول واقع شد و نقد و تشکیکی در مورد آن منتشر نشد. این اقدام نشان از درایت تصمیم گیرندگان اصلی داشت و مبنایی بود برای جلب اعتماد عمومی که در تداوم خود به حضور 73 درصدی مردم در انتخابات ریاست جمهور92 منجر گشت.

 

اقدام بدیع وزارت کشور در "اعلام تعداد آرا به تفکیک شعب"

وزارت کشور به فاصله کوتاهی پس از برگزاری انتخابات مجلس در اسفند سال 1390، در یک اقدام غیر‌منتظره، تعداد آرای تمامی کاندیداهای نمایندگی مجلس را به تفکیک شعب اخذ رأی منتشر نمود. "انتشار آرا به تفکیک شعب"، دلیلی بر صحت ارقام منتشره است. آشنایان با مسائل انتخابات مطلع‌اند که در صورت انتشار آمارهای انتخابات، به تفکیک هر یک از شعب اخذ رأی، با اطمینان بالایی‌ می‌توان آمارهای اعلام شده را قابل‌اعتماد دانست و به آن استناد کرد. زیرا تعداد بسیار زیاد حاضران در شعب اخذ رأی این امکان را برای هر فردی فراهم می‌سازد که در مورد صحت ارقام منتشره تحقیق کند.

 

امکان عمومی برای کنترل صحت آمارها و آرامش اجتماعی

هم اکنون طیف وسیع و متنوعی از افراد در زمان  رأی‌گیری در حوزه‌ها حضور دارند و از تعداد آرای کاندیداها مطلع می‌شوند. ناظران شورای نگهبان و بازرسان وزارت کشور و نمایندگان فرمانداری در پای صندوق حضور دارند. کاندیداها نیز ناظرانی در شعب اخذ رأی دارند. چندین نفر نیز برای امور اجرایی انتخابات و مسائل رایانه‌ای در حوزه حضور دارند که عمدتاً از معتمدین محل هستند. محافظین شعب نیز در تمام طول مدت انتخابات و شمارش آرا حضور دارند. مسئولان و کارکنان مدارس یا مساجد که انتخابات در آنجا برگزار می‌شود نیز از جمله افرادی هستند که از تعداد آرای کاندیداها مطلع می‌شوند. بنابراین در صورت "انتشار آمار انتخابات به تفکیک شعب اخذ رای"، تحقیق در مورد صحت آن برای تمامی این افراد و حتی وابستگان و آشنایان آن‌ها، امکان‌پذیر است. گرچه از پایین‌ترین اقشار جامعه باشند.

به همین دلیل، هر زمان برگزارکنندگان انتخابات اقدام به "انتشار آمار انتخابات به تفکیک شعب اخذ رأی" نمایند، تردید در مورد صحت آن را غیر‌ممکن ساخته‌اند.

 

تحقیقات میدانی دربارۀ آمار رسمی انتخابات

پس از برگزاری انتخابات اسفند ۹۰ و در همان ابتدای کار، با مشاهده حجم عظیم اطلاعات منتشرشده، آن هم به تفکیک شعب اخذ رأی، تردید در صحت آن‌ها را جایز ندیدم. اما باهدف کسب اطمینان کامل و همچنین قطعیت در مواجهه با شکاکان، تحقیقات وسیعی را در مورد ارقام منتشره آغاز کردم. به همین منظور، در موارد متعددی در تهران و شهرستان‌ها نسبت به ارقام اعلام شدۀ شعب اخذ رأی، تحقیق کردم.

تحقیقات انجام شده مؤید صحت ارقام اعلام شده بود. ارقام اعلامی وزارت کشور، دقیقاً همان اعداد و ارقامی بود که در حوزه‌های رأی‌گیری شمارش شده بود. بنابراین در محاسبات و بررسی‌های انجام شده در مورد انتخابات سال90 مورد استناد قرار گرفت و به نتایج و تحقیقات جالبی منتج گشت(1).

 

4 میلیون ردیف آمارِ انتخاباتی منتشره از طرف وزارت کشور

وزارت کشور در قالبِ قریب به 100 هزار صفحه، ریز آرای شعب اخذ رأی را در 4میلیون ردیف اطلاعاتی ‌اعلام ‌نمود. آن هم اطلاعاتی که قابل جستجو و قابل مرتب کردن بود..  بدین معنا که هر فردی می‌توانست تعداد آرای کاندیدای مورد نظر خود را در شعبه مربوطه مشاهده کند. همچنین این امکان فراهم بود که نام هر یک از کاندیداها، جستجو شده و ریز آرای مربوط به وی در شعب مربوطه به تفکیک مشاهده شود. همچنین امکان‌اش بود که تعداد آرای یک کاندیدا را از کم به زیاد مرتب کرده و مشخص کند که آن کاندیدا در کدام منطقه طرفداران بیشتری دارد. یا کدام منطقه به فلان کاندیدا هیچ رأی نداده. یا حتی امکان مشاهده تفاوت رفتاری میان رأی‌دهندگان زن با مرد نیز قابل‌استخراج بود. نمونه‌ای از صفحات منتشر شده در سایت وزارت کشور در تصویر دیده می‌شود. "اعلام نتایج انتخابات به تفکیک شعب اخذ رای" زمینه تحقیقات ارزنده‌ای برای محققان را فراهم می‌کند. از طرف دیگر این روش، تردید نسبت به نتایج انتخابات را از بین می برد و بدنه جامعه را نسبت به نتایج انتخابات مطمئن می‌سازد و از این طریق یک مقاومت اجتماعی در مقابل بحران‌های انتخاباتی شکل می‌گیرد.

 

500 هزار بازدید از پایگاه خبری وزارت کشور

اعتماد به ‌نفس مسئولان برگزاری انتخابات در "انتشار آمار شعب اخذ رأی" و قابل تحقیق بودن آمارهای منتشره، به نتایج اعلام شده اعتبار بخشید. اطلاعات منتشرشده در پایگاه خبری وزارت کشور، در مدت کوتاهی بیش از 200هزار بار مورد بازدید قرار گرفت و در مدتی نه چندان طولانی، تعداد بازدید از این صفحات از مرز ‌500هزار گذشت.

هر یک از کاندیدا‌ها می‌توانستند اطلاعات مربوط به خود را از وزارت کشور و یا این پایگاه دریافت نموده و با اطلاعات دریافتی از ناظرین خود مقایسه نمایند و علاوه بر آنان هر فرد می‌تواند با مراجعه به این پایگاه تعداد آرای هر یک از کاندیدا‌ها در هر یک از شعب اخذ رأی را مشاهده نموده و با افرادی که در زمان برگزاری در آن حوزۀ  رأی‌گیری حضور داشتند کنترل نماید.

انتخابات مجلس نهم به لحاظ حجم اطلاعات و آمارهای رسمی منتشر شده، با هیچ‌یک از انتخابات قبل قابل‌مقایسه نیست. نکته جالب این که "آمارهای اعلام شده به تفکیک شعب"، مورد نقد منتقدان قرار نگرفت و در جستجوی فضای مجازی و مطبوعات، تردیدی نسبت به این بخش از اطلاعات، مشاهده نشد.

البته سایر اطلاعات منتشرشده از طرف مسئولان در مورد "تعداد واجدین" و "تعداد شرکت‌کنندگان"، که به شکل کلی منتشر شد، به شدت مورد ‌‌سؤال منتقدین قرار گرفت. گرچه مباحث مربوط به "تعداد واجدین" یک بحث فنی و تا حدی کش‌دار است ولی چنانچه ارقام مربوط به "تعداد رأی‌دهندگان" و "تعداد آرای باطله" به تفکیک شعب اخذ رأی ‌اعلام می‌شد، در این بخش نیز مستند محکمی جهت اقناع شکاکان در اختیار بود و تشکیک در مورد تعداد کل شرکت‌کنندگان، از اساس امکان پذیر نبود.

 

ضرورت انتشار آمارهای انتخابات96 به تفکیک شعب

امید است مسئولان انتخابات با توجه به مجموعه مسائل داخلی و منطقه‌ای و همچنین با توجه به احتمال وقوع نتایج غیر مترقبه برای انتخابات96، امکان فعال شدن جریان‌های نسنجیده و یا مشکوک را مد نظر داشته باشند. لذا برنامه‌ریزی برای شکل دادن به یک مقاومت اجتماعی از طریق انتشار ریز آمارهای انتخاباتی ضرورت دارد. یک مقاومت اجتماعی به راحتی می‌تواند ضمن تامین آرامش کشور، در مقابل تشکیک‌ها جوابگو بوده و به عنوان یک مانع در مقابل بحران آفرینی‌ها عمل نماید. البته لازم است قبل از انتخابات، نسبت به انتشار آمارها به تفکیک شعب اخذ رای اطلاع رسانی شود.  

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

(1)ـ  مراجعه کنید به کتاب"رفتار انتخاباتی مردم ایران"،  فصل دوم. 

ا

ا